PRZEMOC I AGRESJA W SZKOLE JAK ZAPOBIEGAĆ TYM ZJAWISKOM I JAK SOBIE Z NIMI RADZIĆ?

 

Korzystając z okazji prowadzenia z uczniami klas V i VI cyklu spotkań z pedagogie szkolnym dotyczących: „Przeciwdziałanie agresji i przemocy wśród uczniów”, chciałabym przekazać rodzicom i osobom zainteresowanym kilka informacji na temat zjawiska przemocy i agresji w szkole.

Aby zapobiegać i przeciwdziałać aktom przemocy należy posiadać odpowiednia wiedzę oraz podejmować wspólne działania nauczyciele – uczniowie – rodzice.

 

Przemoc w polskich szkołach w świetle badań.

 

W ramach programu Szkoła bez przemocy przeprowadzono badanie, którego celem było określenie skali problemu przemocy szkolnej oraz lepsze zrozumienie zjawiska. Przeprowadzono sondaż na reprezentatywnej ogólnopolskiej próbie, liczącej 3169 uczniów.

Badanie zrealizowało Centrum Badania Opinii Społecznej, raport z badania został opublikowany w lipcu 2011r. „ Przemoc w szkole. Kto następny? Czynniki zostania ofiarą przemocy szkolnej”, opracowany przez Instytut Socjologii UW.

Wyniki powyższych badań wskazują, że:

  • Przemoc fizyczna dotyka dosyć dużą grupę uczniów – jedna trzecia (33%) została umyślnie przewrócona lub pobita.(...)
  • Najbardziej powszechną formą przemocy, jakiej doświadczają polscy uczniowie, jest przemoc werbalna – nie doświadczyło jej jedynie 37% uczniów. Oznacza to, że niemal dwie trzecie przynajmniej raz było obrażanych, przezywanych czy też wyśmiewanych.(...)
  • Przemoc w szkole częściej dotyka chłopców niż dziewczęta.(...) Zachowania agresywne częściej pojawiają się we wcześniejszych niż późniejszych etapach edukacji.
  • Uczniowie szkół podstawowych doświadczali przemocy częściej niż gimnazjaliści i znacząco częściej niż uczniowie szkół ponadgimnazjalnych.

Według badań D. Olweusa na temat skali przemocy wśród 40 krajów europejskich Polska znajduje się po środku diagramu, czyli sytuacja w naszym kraju nie jest najgorsza. Jednak przemoc zawsze budzi niepokój i przynosi wiele złego. Aby skutecznie przeciwdziałać agresji w szkole, nauczyciele i rodzice powinni wiedzieć, na jakie zachowania zwrócić szczególną uwagę. Zarówno badania naukowe jak i obserwacje wskazują, że istnieją wspólne cechy wyróżniające potencjalnego agresora i ofiarę. Ich znajomość jest podstawową umiejętnością potrzebną do zwalczania przemocy.

 

Agresja: (łac. Aggresio – napaść) świadome, celowe zamierzone zachowanie fizyczne lub psychiczne lub werbalne skierowane przeciw komuś lub czemuś, które przynosi szeroko rozumianą szkodę.

O przemocy możemy mówić wówczas, kiedy nie ma równowagi sił pomiędzy osobami, czyli jedna z osób posiada przewagę fizyczną lub psychiczną i używa jej przeciwko słabszemu lub gdy grupa osób znęca się nad jedną osobą niemającą szans na skuteczną obronę.

Przemoc psychiczna: wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu słów, gestów i swoich czynów.

Przemoc fizyczna: wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu siły fizycznej.

Agresja i przemoc mogą przejawiać się w zachowaniach pośrednich lub bezpośrednich.

ZACHOWANIA BEZPOŚREDNIE

  • FIZYCZNE naruszenie nietykalności fizycznej, bicie, gryzienie, popychanie, szczypanie, szturchanie, ciąganie, krępowanie, duszenie, zamykanie, rzucanie przedmiotami, niszczenie własności, wymuszanie, w skrajnych przypadkach atakowanie przy pomocy narzędzi i broni.
  • PSYCHICZNE wykonywanie nieprzyzwoitych gestów i czynów m.in.: groźba, krzyk, oskarżanie, straszenie, poniżanie, izolowanie od grupy, manipulowanie.
  • WERBALNE wulgaryzmy, wyzywanie, wyśmiewanie, grożenie, ośmieszanie, szantażowanie.

ZACHOWANIA POŚREDNIE

  • FIZYCZNE nakłanianie innych do agresywnych zachowań fizycznych;
  • PSYCHICZNE nakłanianie innych do agresywnych zachowań psychicznych;
  • WERBALNE nakłanianie innych do agresji słownej;

ŹRÓDŁA AGRESJI I PRZEMOCY:

Zachowania dzieci i młodzieży są odbiciem stosunków, obyczajów i postaw ludzi dorosłych. Przyczyn agresji można szukać w czynnikach biologicznych, psychologicznych i środowiskowych.

  • Czynniki biologiczne to:

Geny, temperament, hormony. Trzeba zaznaczyć, iż łączenie agresji wyłącznie ze sferą biologiczną nie zostało empirycznie potwierdzone.

 

  • Czynniki psychologiczne:

Teorie psychologiczne łączą zachowania agresywne z frustracją. Frustracją nazywamy nieprzyjemny stan napięcia emocjonalnego wynikający z niemożności zrealizowania jakieś potrzeby. Jest to uczucie zawodu, złości i zniecierpliwienia zarazem w chwili, gdy coś przeszkodzi nam w realizacji obranego celu. Frustracja jest to w zasadzie synonim stresu. Jednakże nie każda przeszkoda wpływa na dziecko frustracyjnie. Jest to zależne od wielu subiektywnych czynników m.in. od cech charakteru, wcześniejszych doświadczeń. Dlatego też dziecko frustruje tylko ta przeszkoda, której przypisuje większe znaczenie pod wpływem cech własnej osobowości. Należy pamiętać, iż silna, długotrwała i powtarzająca się systematycznie frustracja może spowodować obniżenie progu frustracyjnego i dlatego też dziecko z nieważnej sprawy będzie robiło problem i reagowało nieadekwatnym gniewem oraz tendencją agresywną.

 

  • Czynniki środowiskowe:

Środowisko rodzinne ma ogromny wpływ na rozwój dziecka. Naukowcy zauważyli, że istnieje związek pomiędzy brakiem ciepła rodzinnego i zaangażowania w sprawy dziecka, a tendencją do agresji. Wpływ środowiska rodzinnego: złe wzorce przekazywane przez któregoś z rodziców, bądź osoby znaczące dla dziecka, rozchwiany system wartości, niespójne koncepcje wychowawcze, agresja rodziców wobec dzieci,(bądź innych), brak miłości i zainteresowania rodziców dziećmi, narastające nierozwiązane konflikty. Dan Olweus w książce pt. „Mobbing - fala przemocy w szkole. Jak ją powstrzymać ?”, pisze: Wychowanie, w którym jest dużo miłości i zaangażowania ze strony rodziców (opiekuna), wyraźnie wytyczenie granic, jak dziecku wolno, a jak nie wolno się zachowywać, oraz niestosowanie metod wychowawczych opartych na sile przyczynia się do harmonijnego rozwoju dziecka i do wzrostu jego samodzielności.”

 

  • Wpływ grupy rówieśniczej:

Chęć zaistnienia w grupie, chęć zaimponowania rówieśnikom, chęć bycia zaakceptowanym przez grupę, obawa przed odrzuceniem przez grupę, bezkrytyczne naśladowanie agresora, brak alternatyw atrakcyjnego spędzania czasu, rozmyta odpowiedzialność podczas przebywania w grupie.

 

  • Wpływ szkoły:

Atmosfera w szkole, poczucie anonimowości i bezkarności, brak reakcji na agresywne zachowania uczniów, brak konsekwencji ze strony nauczycieli, tolerowanie agresywnych zachowań, przejmowanie agresywnych zachowań od kolegów lub nauczycieli, brak poczucia sprawiedliwości, brak akceptacji kolegów lub nauczycieli, rywalizacja.

 

  • Wpływ mediów:

Brak kontroli przekazywanych treści, natłok sprzecznych informacji na temat różnych zachowań, wzorowanie się na idolach, bohaterach filmów, mała wrażliwość na przekaz treści. Badania dowiodły, że dzieci szczególnie w wieku 7 -10 lat oglądające akty przemocy w telewizji są mniej wrażliwe i mniej współczują ofiarom przemocy w realnym życiu.

  • Internet i gry komputerowe:

Brak kontroli oglądanych przez dzieci stron internetowych, jest niekiedy przyzwoleniem na dostęp do nieodpowiednich treści. Internet jest doskonałym narzędziem do nauki, ale również niesie szereg zagrożeń i informacji nasiąkniętych agresją i przemocą. Gry komputerowe i ich nadmierna ilość (nie tylko te o tematyce czysto agresywnej: strzelanie, bójki), powodują zmęczenie organizmu dziecka, co czyni go bardziej drażliwym, oderwanym od rzeczywistości.

 

  • Okres dojrzewania:

Należy pamiętać, że zwiększona agresja jest rozwojowo związana z tym okresem, który charakteryzuje się tzw. burzą hormonów. Młodzi ludzie szukają autorytetów oraz osób, które żyją zgodnie z wyznawanymi poglądami i wartościami, szukają bliskości drugiego człowieka, miłości i oparcia w dorosłych. Jeśli tego nie znajdują często przeżywają różnorodne lęki i zaburzenia tożsamości. W tym wieku poczucie własnej wartości jest bardzo niestabilne i kruche. Następuje zmiana w wyglądzie, zmiana potrzeb, postrzegania świata, zainteresowań. Dorastający człowiek szuka odpowiedzi na pytania dotyczące własnej tożsamości. Ponadto ocenia siebie i środowisko bardzo krytycznie. Jeśli proces dorastania przebiega bez zaburzeń, wówczas nastolatek podnosi swoją samoocenę poprzez konkretne osiągnięcia: zdobywanie wiedzy i umiejętności. U osób neurotycznych, które nie potrafią docenić swoich realnych osiągnięć, ocena własnej osoby bardzo spada. Wtedy włączona zostaje inna strategia, a mianowicie obniżenie wartości innych osób poprzez ośmieszanie, szykanowanie. Stosowanie przemocy w tym wypadku jest sposobem na odbudowanie swojej pozycji albo próbą podniesienia szacunku do samego siebie.

 

JAK ROZPOZNAĆ OFIARĘ PRZEMOCY?

W szkole możemy zauważyć:

  • jest przezywany, wyśmiewany, upokarzany, zastraszony;

  • jest zaczepiany, szturchany, kopany (nie umie się skutecznie bronić);
  • jest prowokowany do bójek, kłótni w których jest stroną słabszą; próbuje uciekać, wycofuje się (często płacze);
  • często jest izolowany, brakuje jemu przyjaciół, wybierany jest jako ostatni do składu zespołu lub drużyny;
  • cierpi, kiedy koledzy odbierają jemu różne przedmioty np. zeszyty, książki, pieniądze i inne
  • rzeczy, czasami rówieśnicy je rozrzucają i niszczą;
  • z oporem włącza się do wspólnych działań;
  • stara się (zwłaszcza podczas przerw) być blisko ludzi dorosłych np. nauczyciela dyżurnego;
  • z trudem wypowiada się na lekcjach;
  • podczas odpowiedzi wydaje się niepewny, zdenerwowany;
  • często spóźnia się do szkoły;
  • otrzymuje coraz słabsze oceny;
  • jest smutny, przygnębiony, nieszczęśliwy, bliski płaczu…

W domu można zauważyć, że dziecko:

  • nie chce chodzić do szkoły i szuka pretekstów, aby zostać w domu;
  • chodzi do szkoły dziwnymi trasami;
  • często skarży się na brak apetytu, bóle głowy, brzucha (szczególnie rano)l
  • niespokojnie śpi, ma koszmarne sny, krzyczy przez sen;
  • często prosi lub dopomina się o dodatkowe pieniądze;
  • zaczyna tracić zainteresowanie nauką i otrzymuje gorsze oceny;
  • przychodzi do domu w pobrudzonych lub uszkodzonych ubraniach;
  • ma zniszczone, porysowane zeszyty, książki;
  • ma siniaki, zadrapania, strupy i nie potrafi logicznie tego wytłumaczyć;
  • unika spędzania czasu na podwórku z kolegami;
  • sporadycznie jest zapraszane przez rówieśników do domu i na różne imprezy towarzyskie;
  • nie jest odwiedzane przez kolegów;
  • jest przygnębione, smutne, rozdrażnione, zdarzają się jemu nagłe zmiany nastroju…

nie

ü  

JAK ROZPOZNAĆ SPRAWCĘ PRZEMOCY?

  • najczęściej jest sprawny fizycznie, zwykle silniejszy od swoich ofiar;
  • ma potrzebę dominowania i tyranizowania innych;
  • często się obraża, bije innych, niszczy cudzą własność;
  • obwinia innych o swoje złe zachowanie, wytyka błędy niepowodzenia innych osób;
  • łamie ustalone normy i zasady społeczne;
  • wpada w złe towarzystwo;
  • sięga po alkohol i papierosy, dokonuje kradzieży;
  • chętnie ucieka się do przemocy, gróźb, jeżeli przy realizacji własnych celów napotyka na opór ze strony innych.

ü  n

Co jesteśmy w stanie zrobić, aby w jak największym stopniu eliminować przemoc i agresję z naszego życia?

  • Reagować na akty przemocy (jeśli boimy się samodzielnie działać poinformujmy policję lub inne służby). Brak reakcji powoduje eskalację działań agresywnych!
  • Porozmawiaj z pokrzywdzonym zapewnij, że zależy ci na bezpieczeństwie innych;
  • Zachęć do opowiedzenia o problemie bliskim;
  • Zachęcaj dziecko do nawiązywanie relacji z rówieśnikami , aby miało oparcie w innych;
  • Dbaj o integrację zespołu klasowego oraz społeczności szkolnej,
  • Pomagaj dzieciom mniej popularnym nawiązywać relacje z innymi i włączać ich do działań klasowych i ogólnoszkolnych;
  • Rozmawiaj ze swoim dzieckiem, uczniem o jego sprawach.

Gdzie szukać pomocy na terenie szkoły?

Więcej informacji na temat agresji i przemocy mogą Państwo uzyskać:

w gabinecie pedagoga szkolnego;

na dyżurze psychologa (wtorek godz.13-15, gabinet pedagoga);

na szkolnych tablicach informacyjnych;

prosząc o wsparcie wychowawców i nauczycieli.

Gdzie szukać pomocy poza szkołą?

  • Powiatowa Komenda Policji w Piszu (kontakt z dzielnicowymi, specjalistką ds. nieletnich);
  • Sąd Rejonowy w Piszu (dyżury kuratorów sądowych);
  • Powiatowa Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna (oferująca m.in. szkołę dla rodziców, konsultacje specjalistów);
  • Ośrodek Profilaktyki i Terapii w Piszu (pomoc specjalistów, świetlica socjoterapeutyczna dla dzieci);
  • Powiatowe Centrum Pomocy rodzinie w Piszu (dyżur psychologa);
  • Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (pomoc pracowników socjalnych).
  • Zespół Interdyscyplinarny w którego skład wchodzą przedstawiciele wyżej wymienionych instytucji wspierających procesy wychowawcze oraz przedstawiciele wszystkich szkół.

                                                                                             

Powyższe informacje dla Państwa zebrała i uporządkowała

                                                                                                            Pedagog szkolny: Katarzyna Sarnacka - Paprota